Tor Project finansmanı açıklandı: anonimlik ağını kim ödüyor?
Tor'u indirmek hiçbir şeye mal olmuyor ama arkasındaki ağı çalıştırmak bedava değil. Relay'ler elektrik ve bant genişliği tüketiyor, geliştiriciler maaş alıyor, güvenlik denetimleri para tutuyor. Yazılımı koordine eden kuruluş olan Tor Project, Inc., ABD merkezli bir 501(c)(3) kar amacı gütmeyen kuruluş ve defterlerini herkese açık tutuyor: denetlenmiş mali tablolar, yıllık raporlar ve 2007'den 2024'e kadar IRS Form 990 dosyaları raporlar sayfasında bulunuyor.
Devlet eliyle kurulan bir köken
Tor, 1990'larda ABD Naval Research Laboratory'de doğdu; araştırmacılar David Goldschlag, Mike Reed ve Paul Syverson, hükümet iletişimini metadata gözetiminden korumak için onion routing'i tasarladı. Ben Collier, Tor üzerine yazdığı kitaptan doğan MIT Press Reader makalesinde anlattığı üzere, tasarımın içine sosyal bir sonuç gömülüydü: yalnızca sıradan insanlar da kullandığında çalışır, çünkü anonimlik kalabalığın büyüklüğüne bağlıdır. Bu mantık cypherpunk gönüllüleri çekti, sonunda bağımsız bir kar amacı gütmeyen kuruluş doğurdu ve finansman sorusunu kalıcı olarak rahatsız edici kıldı. Hükümetler interneti giderek kısıtlıyor; oysa bu engelleri aşma teknolojileri kolayca erişilebilir durumda (Tor durumunda tamamen ücretsiz) ve sıklıkla aynı hükümetler tarafından finanse ediliyor, geliştiriliyor, kullanılıyor ve tanıtılıyor.
Bağımlılık bir zamanlar uç boyuttaydı. ZDNet'in 2018'de Tor'un kendi kayıtlarından derlediği rakamlar, ABD hükümeti kaynaklarının 2015'te finansmanın yaklaşık yüzde 85'ini, 2016'da yüzde 76'sını ve 2017'de yüzde 51'ini sağladığını gösteriyor; 2017'de toplam gelir o dönemin rekoru olan 4,2 milyon dolara ulaştı. 2017 fon sağlayıcıları listesi bir Washington rehberi gibi okunuyor: Radio Free Asia 798.029 dolar, SRI International 635.504, National Science Foundation 548.151, İsveç kurumu Sida 594.408 ve Dışişleri Bakanlığı 133.061 dolar verdi. Son raporların gösterdikleri
Son yayınlanan rakamlar aynı bağımlılığın yavaş düşüşünü gösteriyor. 2021-2022 mali yılında proje denetlenmiş 6,95 milyon dolar gelir bildirdi; bunun yüzde 53,5'i 990'ına göre ABD hükümetinden geldi ve Dışişleri Bakanlığı'nın Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor biriminden gelen 2.246.302 dolarlık payla öne çıkıyor. Şeffaflık yazısı ayrıca, US Agency for Global Media himayesindeki bir program olan Open Technology Fund'tan, USAGM'nin fonladığı medya kuruluşlarına hizmet eden onion servisleri için 152.906 dolar listeliyor. İki yıl sonra 2023-2024 mali verileri hükümet parasını yaklaşık 8 milyon dolar gelirin yüzde 35,08'i olarak konumlandırıyor — hâlâ en büyük tek blok. Vakıf ve şirket parası ikinci sütuna dönüştü. Mozilla projeye 2016'da 24.500 dolar, 2017'de 522.188 dolar verdi; DuckDuckGo o yıl 25.000 dolar ekledi (ZDNet raporu). 2023-2024 kayıtlarında vakıflar gelirin yüzde 18,67'sini sağladı — Ford Foundation, Alfred P. Sloan Foundation, Craig Newmark Philanthropies ve #StartSmall fonundan kısıtlamasız hibeler dahil — şirket ve kar amacı gütmeyen kuruluşlar ise birlikte yüzde 21,59 katkıda bulundu; bir önceki yıla göre yüzde 68'lik bir artış. Zcash Community Grants programı özellikle Arti'yi, Tor'un Rust ile yeniden yazımını fonluyor. Küçük bağışçılar, koşulsuz para
Bireysel bağışlar kişi başına mütevazı ama stratejik değerli, çünkü koşulsuz ulaşıyor. Kullanıcı bağışları 2017'de 425.709 dolarla rekor kırdı; 2021-2022 mali yılına gelindiğinde bu kalem 1.707.263 dolara, gelirin yüzde 28,5'ine yükselmiş, 2023-2024'te ise 1.102.619 dolara, yüzde 15,61'e gerilemişti. Proje, Ağustos 2026'da ilk katılımcı fon turunun sonuçlarını duyurdu: 580 benzersiz bağışçı ortalama 41 dolarlık 662 katkı yaptı; değerin kabaca yarısı bitcoin, çeyreği Monero olarak geldi. İroni tartışması
Gerginlik gözden kaçası değil ve eleştirmenler yıllardır bunun üstüne basıyor: gözetimden kaçmak için seçilen araç, mükellefin parasıyla inşa ediliyor. BBC, 2017'de bu paradoksu kurucu ortağı Roger Dingledine'e sordu; sızan NSA belgelerini, aralarında “Tor Stinks” slaydı da olmak üzere, hükümetin 1990'lardan beri projeye bağışladığı milyonlarca dolarla birlikte aktardı. Dingledine'in yanıtı hükümet çıkarlarının tek parça olmadığıydı: “ABD hükümetinin internet özgürlüğü araçlarına giden fonlarının önemli bir kısmı Cumhuriyetçilerden geliyor.” Projenin kendi kayıtları da aynı yönü gösteriyor. Dışişleri Bakanlığı parası tam da bu yüzden var: sansürü aşmak, hizmet ettiği aktivistlerin yanı sıra ABD dış politikası hedeflerine de hizmet ediyor. Finansmanın yoğunlaşması neyin inşa edildiğine de karar verdi. Kısıtlı hibelerin adresi bellidir: DARPA ve Georgetown destekli RACECAR araştırması, Arti'nin arkasındaki Zcash parası, köprü dağıtımı için Open Society Foundation desteği. Kısıtlamasız bağışlar ise projenin argümanına göre sansür acil durumlarında hızlı tepkiyi mümkün kılan şey. 2021-2022 yazısı giderlerin yüzde 82'sinin program hizmetlerine, yüzde 10'unun yönetime, yüzde 8'inin fon toplamaya gittiğini not etti; Dingledine'in bir zamanlar “içinde yer alan kişi sayısına göre” mütevazı dediği bir bütçe. Baskı yılları
Son yıllar bu modeli sınamaya aldı. 2023-2024 kayıtları 990 bazında küçük bir açıkla kapandı: 7.287.566 dolar gelir ile 7.343.602 dolar gider arasında yaklaşık 56 bin dolar. Sonra projenin Ağustos 2026 tarihli yazısının 2025'te internet özgürlüğü finansmanını karıştıran büyük politik kırılma dediği şey geldi; bazı hibe alıcılar sözleşmelerin yarım yolda iptal edildiğini bildirdi. Cevaplardan biri, paranın kimden gelmesini değil, nasıl toplandığını çeşitlendirmek oldu: katılımcı fon turu on topluluk projesi için 201 bin doların biraz üzerinde para topladı; Zcash Community Grants, Cake Wallet ve Ethereum Foundation gibi kripto sektörü fonlayıcıları eşleştirme fonu sağladı. Yazının deyimiyle, kamu yararı taşıyan altyapı tek bir fonlayıcıya dayandığında “tek bir karar temel işi riske atabilir”. Bunların hiçbiri Tor'un kullanıcılarına maliyetini değiştirmiyor — o maliyet sıfır — ama herkesin bağımlı olduğu ağı şekillendiriyor. Onu desteklemek bir hibe yazarı gerektirmiyor: relay işletmek en doğrudan bireysel katkı olmayı sürdürüyor ve relay işletmenin temellerine dair rehberimiz bunun pratikte ne anlama geldiğini anlatıyor.
