De financiering van het Tor Project uitgelegd: wie betaalt voor het anonimiteitsnetwerk?
Tor kost niets om te downloaden, maar het netwerk erachter is niet gratis te exploiteren. Relays verbruiken stroom en bandbreedte, ontwikkelaars ontvangen salarissen en securityaudits kosten geld. De organisatie die de software coördineert, het Tor Project, Inc., is een Amerikaanse 501(c)(3)-nonprofit en legt haar boeken open: gecontroleerde jaarrekeningen, jaarverslagen en IRS-formulieren 990 van 2007 tot en met 2024 staan op haar rapportenpagina.
Een oorsprong in overheidsdienst
Tor begon bij het Amerikaanse Naval Research Laboratory in de jaren negentig, waar onderzoekers David Goldschlag, Mike Reed en Paul Syverson onion routing ontwierpen om overheidscommunicatie te beschermen tegen metadata-surveillance. Zoals Ben Collier vertelt in een essay op MIT Press Reader, voortgekomen uit zijn boek over Tor, zat er een sociale consequentie in het ontwerp gebakken: het werkt alleen als gewone mensen het ook gebruiken, want anonimiteit hangt af van de grootte van de menigte. Die logica trok cypherpunk-vrijwilligers aan, leverde uiteindelijk een onafhankelijke nonprofit op en maakte de financieringsvraag blijvend ongemakkelijk. Overheden beperken het internet steeds verder, maar de technologieën om die blokkades te omzeilen zijn gemakkelijk beschikbaar (en in het geval van Tor helemaal gratis) en worden vaak door dezelfde overheden gefinancierd, ontwikkeld, gebruikt en gepromoot.
De afhankelijkheid was ooit extreem. Cijfers uit Tors eigen administratie, gebundeld door ZDNet in 2018, laten zien dat Amerikaanse overheidsbronnen in 2015 zo'n 85 procent van de financiering leverden, in 2016 nog 76 procent en in 2017 51 procent, toen de totale inkomsten een destijds recordbedrag van 4,2 miljoen dollar bereikten. De fondsenlijst van 2017 leest als een Washingtons adresboek: Radio Free Asia gaf 798.029 dollar, SRI International 635.504, de National Science Foundation 548.151, het Zweedse Sida 594.408 en het ministerie van Buitenlandse Zaken 133.061 dollar. Wat de recente rapporten laten zien
De recentste gepubliceerde cijfers laten dezelfde afhankelijkheid in langzaam verval zien. Voor het boekjaar 2021-2022 rapporteerde het project 6,95 miljoen dollar aan gecontroleerde inkomsten, waarvan 53,5 procent van de Amerikaanse overheid volgens de 990, aangevoerd door een toewijzing van 2.246.302 dollar van het Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De transparantiepost noemt bovendien 152.906 dollar van het Open Technology Fund, een programma onder de vlag van de US Agency for Global Media, voor onion-diensten die media gefinancierd door de USAGM bedienen. Twee jaar later zetten de financiën over 2023-2024 het geld van de Amerikaanse overheid op 35,08 procent van rond de 8 miljoen dollar inkomsten, nog steeds het grootste afzonderlijke blok. Geld van stichtingen en bedrijven groeide uit tot de tweede pijler. Mozilla gaf het project 24.500 dollar in 2016 en 522.188 dollar in 2017, en DuckDuckGo voegde dat jaar 25.000 dollar toe, aldus het ZDNet-verslag. In de boeken van 2023-2024 leverden stichtingen 18,67 procent van de inkomsten, waaronder onbeperkte giften van de Ford Foundation, de Alfred P. Sloan Foundation, Craig Newmark Philanthropies en het #StartSmall-fonds, terwijl bedrijven en non-profitorganisaties samen 21,59 procent bijdroegen, een sprong van 68 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Het programma Zcash Community Grants financiert specifiek Arti, de herschrijving van Tor in Rust. Kleine donoren, ongebonden geld
Individuele donaties zijn per persoon bescheiden maar strategisch waardevol, omdat ze zonder voorwaarden binnenkomen. Gebruikersdonaties bereikten in 2017 een record van 425.709 dollar; tegen boekjaar 2021-2022 was die post gegroeid naar 1.707.263 dollar, 28,5 procent van de inkomsten, om in 2023-2024 uit te komen op 1.102.619 dollar, of 15,61 procent. In augustus 2026 meldde het project de resultaten van zijn eerste participatieve financieringsronde: 580 unieke donoren deden 662 bijdragen met een gemiddelde van 41 dollar, met ongeveer de helft van de waarde in bitcoin en zo'n kwart in Monero. Het ironiedebat
De spanning is moeilijk te missen, en critici spelen er al jaren op: het lievelingsmiddel om aan surveillance te ontkomen wordt gebouwd met belastinggeld. De BBC legde de paradox voor aan medeoprichter Roger Dingledine in 2017, onder verwijzing naar gelekte NSA-documenten met onder meer de dia “Tor Stinks”, naast het feit dat de Amerikaanse overheid sinds de jaren negentig miljoenen dollars aan het project heeft gedoneerd. Dingledines antwoord was dat de belangen van de overheid niet monolithisch zijn: “Een groot deel van de Amerikaanse overheidsfinanciering voor internetvrijheidstools komt van Republikeinen.” De eigen administratie van het project wijst dezelfde kant op. Het geld van het ministerie van Buitenlandse Zaken bestaat juist omdat censuromzeiling de Amerikaanse buitenlandse belangen dient, naast de activisten die het dient. De concentratie van financiering bepaalde ook wat er gebouwd werd. Gebonden subsidies hebben een vaste bestemming: het door DARPA en Georgetown gesteunde RACECAR-onderzoek, het Zcash-geld achter Arti, de steun van de Open Society Foundation aan de bridgedistributie. Ongebonden donaties, zo stelt het project, maken snelle reactie mogelijk als censuurnoodgevallen uitbreken. De post van 2021-2022 meldde dat 82 procent van de uitgaven naar programmadiensten ging, 10 procent naar administratie en 8 procent naar fondsenwerving, een budget dat Dingledine ooit bescheiden noemde “gezien het aantal betrokken mensen”. De jaren onder druk
De afgelopen jaren hebben dat model op de proef gesteld. De boeken van 2023-2024 sloten met een klein tekort op 990-basis, zo'n 56.000 dollar tussen 7.287.566 dollar inkomsten en 7.343.602 dollar uitgaven. Toen kwam wat de post van augustus 2026 van het project een grote beleidswende noemt die in 2025 de financiering van internetvrijheid overhoop haalde; sommige subsidieontvangers meldden contracten die onderweg werden opgezegd. Eén antwoord is diversifiëren hoe het geld wordt opgehaald, niet alleen wie het stuurt: de participatieve ronde haalde iets meer dan 201.000 dollar op voor tien communityprojecten, met bijpassende fondsen van financiers uit de cryptosector zoals Zcash Community Grants, Cake Wallet en de Ethereum Foundation. Zoals de post stelt: “één beslissing kan essentieel werk in gevaar brengen” wanneer infrastructuur van openbaar belang van één financier afhangt. Dit alles verandert niets aan wat Tor kost voor de mensen die het gebruiken, namelijk niets, maar het vormt wel het netwerk waar iedereen van afhangt. En het steunen vraagt geen subsidieschrijver: een relay draaien blijft de meest directe individuele bijdrage, en onze gids met de basis van het draaien van een relay legt uit wat dat in de praktijk inhoudt.
